Media4Me:
Succesvolle wijktelevisie: Niet laten participeren, maar faciliteren

Bron: Spreekbuis voor omroepmedewerkers, 17 juni 2010

Lokale en regionale berichtgeving zijn de dupe van de grootschalige bezuinigingen in de mediawereld. Regionale kranten en zenders proberen het gat te dichten met burgerjournalisten, maar succesvol zijn die initiatieven vaak niet. In Utrecht is dat anders. Hier levert een samenwerkingsverband tussen RTV Utrecht en twee vrijwillige redactieteams in Kanaleneiland en Overvecht spectaculaire resultaten op.

Door Ellen Röling

De zucht naar lokaler en persoonlijker nieuws, doet kranten en (vooral regionale) televisiezenders samenwerken met betrokken burgerjournalisten. Dagblad Tubantia experimenteerde met een lokale pagina gevuld door vrijwilligers, Omroep Brabant werkt met stads-VJ’s die verslag doen vanuit de steden waar de regionale omroep zelf geen reporters heeft en ook De Telegraaf onderzoekt de mogelijkheden van samenwerking met vrijwillige reporters. Maar echt succesvol is de samenwerking niet.

VU-hoogleraar Journalistiek Irene Costera Meijer doet onderzoek naar participerende (burger)journalistiek en is nauw betrokken bij het succesvolle initiatief in Utrecht. Volgens haar heeft het mislukken van burgerparticipatie meerdere oorzaken. ‘Eén van de belangrijkste is dat de nieuwsmakende vrijwilliger vaak niet voldoet aan de journalistieke standaarden van de krant of de omroep. Daarnaast zijn er duidelijke meningsverschillen over de beste aanpak van issues. Waar de burgerjournalist neigt naar storytelling zoeken kranten en omroepen een meer zakelijke aanpak. Voor de vrijwilliger geldt bovendien dat het verslaggeverschap toch wel erg veel tijd kost. Helemaal naast een vaste baan en als ook nog eens z’n creatieve vrijheid aan banden wordt gelegd. Hierdoor zie je dat initiatieven als een nachtkaars uitgaan. En dat is jammer, want vooral in wijken en steden waar veel aan de hand is, is de behoefte aan lokaal en wijknieuws groot.’

U in de Wijk

Hoe kan dat anders en beter? Costera Meijer onderzocht eerst wat de huidige stand van zaken is als het gaat om lokale berichtgeving. ‘Vanuit de regionale en landelijke media bestaat er grote aandacht voor bepaalde lokale ontwikkelingen, vooral in zogenaamde probleemwijken. Uit onderzoek blijkt helaas dat de regionale en landelijke berichtgeving over wijken als Kanaleneiland en Overvecht overwegend negatief en eenzijdig is. Bijna alle media kiezen dezelfde invalshoek.’

Toen Costera Meijer bij de wijkbewoners zelf ging vragen wat ze zouden willen lezen of zien over de ontwikkelingen in hun wijk, leverde dat interessante inzichten op. ‘We verwachtten dat mensen positief nieuws wilden zien, maar dat was niet zo: ze wilden vooral een realistische weergave van gebeurtenissen. Waarom was iets gebeurd? Wat waren de achtergronden? Waarom doen mensen zoals ze doen? En belangrijker nog: wat is de impact van de gebeurtenissen op de mensen die ze meemaken?’

Onder de naam U in de Wijk startten in Kanaleneiland en Overvecht twee redactieteams die via RTV Utrecht en www.uindewijk.nl verslag kunnen doen over hún wijk. ‘Afgesproken werd dat de teams zelf inhoudelijk verantwoordelijk waren. RTV Utrecht zou vooral faciliteren. Cameramensen leerden de vrijwilligers met de camera overweg gaan en het benodigde materiaal werd ter beschikking gesteld. Documentairemakers gaven les in het goed vertellen van nieuwsverhalen. Maar er zou geen inhoudelijke en journalistieke bemoeienis zijn. We zagen dat de teams op geheel eigen wijze aan de slag gingen. Ze gingen beladen onderwerpen als criminaliteit niet uit de weg. Maar kozen voor een andere, meer opbouwende invalshoek door te laten zien hoe je inbraken en zakkenrollen kunt voorkomen.

Zo filmden ze op de markt hoe gemakkelijk het zakkenrollers wordt gemaakt. Dat deed de wijkjournaliste door zelf kleine papieren handjes in tassen en zakken te stoppen en daarna de bewoners te vragen daarop te reageren. Omdat de verslaggevers zelf uit de wijk komen en ze konden uitleggen wat het nut was van het vertellen van hun verhaal op wijktelevisie, lieten sommige bewoners die nooit eerder hun verhaal wilden vertellen (verslaafden, woonwagenbewoners, vuilnisman) zich filmen. Daardoor komen onderwerpen aan bod waardoor mensen elkaar beter leren kennen. Wijkbewoners bleken de verslaafde minder eng te vinden nadat ze zijn verhaal hadden gezien. Zijn broer nam na 3 jaar contact met hem op. Als je begrijpt waarom bij die en die allemaal schoenen in het halletje staan, storen mensen zich er minder aan. Veel agressie ontstaat door onbegrip, of is mogelijk omdat de agressor de mensen niet kent. Dan helpt het misschien als je door wijktelevisie ervaart wat het betekent voor de eigenaar van de buurtsuper als z’n winkel wordt beroofd.’

Leesbaarder

Uit het onderzoek van Costera Meijer blijkt dat de wijktelevisie bijzonder wordt gewaardeerd. ‘Meer dan 25 procent kent de uitzendingen en wie aangaf U in de Wijk niet te kennen was in veel gevallen bijna verontwaardigd dat hij of zij er niet van op de hoogte was gebracht. Uit het onderzoek blijkt dat mensen naar aanleiding van een onderwerp het gesprek met elkaar aangaan. De wijk wordt door wijktelevisie misschien niet fysiek leefbaarder, maar wel leesbaarder. En daarmee bedoel ik dat mensen door de televisie elkaar beter kennen en begrijpen.’

Wat kunnen de regionale en landelijke omroepen nu leren van dit succes? ‘Allereerst: wil je participerende journalistiek laten slagen, laat de burgerjournalisten dan zelf bepalen wat nieuws is. Je loopt hier dus tegen de aloude kwestie aan: Wat is nieuws? Vanuit de journalistiek denken we te weten wat mensen willen horen, maar uit meerdere onderzoeken blijkt dat het kleine, meer constructieve nieuws mensen even goed aanspreekt. Landelijke en regionale omroepen zouden zich bovendien beter moeten realiseren wat ze een wijk aandoen door alleen de negatieve kanten op sensationele wijze en eenzijdig te belichten. Is dat journalistiek? Als journalist voeg je zo niet alleen weinig toe, maar je versterkt mogelijkerwijs problemen. De bewoners geven aan daar last van te hebben. Vrienden en familie durven bijvoorbeeld minder gemakkelijk op bezoek te komen. Tot slot laat U in de Wijk zien hoe je als regionale omroep mee kan helpen aan waardevolle berichtgeving op lokaal en wijkniveau: het sleutelwoord is faciliteren . Probeer als omroep of krant wijkjournalisten zo goed mogelijk in staat te stellen om hun verhaal te vertellen. Doe je dat niet dan gaat het op den duur fout.’